1390

بکت...بکت...زاده ی آپولون

2012-02-13T01:58:00.002-08:00

من، با کشاله ی نقره ای ران آپولون در دست چپم، به واگن نخست می روم...قطار بلندی در تونل چشمهای تو...در فاصله ی فضايی از چرخ های صندلی هام - با آن زخم عميق و کوری مزمن - تا چکمه های گوگو ،مردی خفته است، با پاهای بسيار بلندش...مردی به گونه ی خمير های بازی،مردی مارپيچ...مردی مواج، از ابر و برکه های آسمانی...مردی با کفشهايش - شناور در سطلی از اشکهای بسيارش.ر

ساموئل بکت!!! تنها اين نام را می تواند داشته باشد اين جسم ماورائی...ر

ساموئل بکت پيش از هر چيز يک شاعر است، نول نوييس چيره دست است و سر-آخر يک درام نويس ناب...باری اما بسيارانی ساموئل را با ( در انتظار گودو) يش می شناسند

آثار ساموئل بکت پلی ست ميان مدرنيته و پست-مدرنيته...گذاريست از يک مرحله به مرحله ای ديگر.بکت ِ نمايش نامه نويس، بکتی ست مدرنيست، هم از آن دست که پست-مدرنيست است...بکت ِ ابزروديست و سوررئالیست - توأمان -...بکت ِ اگزيستانسياليست و بکت متعلق به آيين ذن... و بی شک در آينده، بکت هایی ديگر،بکت هايی کشف نشده؛ بکت هايی متعلق به آينده... و چه کسی جز او را می توان در واگن نخست ملاقات کرد؟

کشف جهان بکتی - با دود بنفش رنگی که سر تا سرش را فرا گرفته است...با گياهان سترگ و شگفتش- تو را به چاه های بسياری فرا می خواند...چاهايی به جانب آسمان...تو داری از ديواره ها ی خيالی پايين ميروی اما خود را در آسمان می يابی

بکت تو را به تماشای واپسين لحظه های بشر می برد...به تماشای انحطاطی که پيش روست...تو را به تماشای آخرين نفس های انسان معاصر می برد؛ به تماشای تفاله ی انسانی در کلاه لاکی...به تو اما نمی باوراند که اين خندق تيره؛ در جاده های آينده گوش خوابانيده است...تو می پذيری که اکنون خود، نگی - زندانی زباله دانی؛ گوش سپرده به قصه ی آفريده ی زشت خود؛ در طلب *يک* آب نبات

انسان های او را؛ کندن چکمه ای از پا،گوش فرا دادن به قصه ای؛ ياد آوری خاطرات ديروز( که خيلی هم مطمئن نيستی وجود خارجی داشته باشد : «ديروز؟...يعنی چی؟» [آخر بازي] )؛ فرسايش؛ بيماری و نياز به پرستاری شدن و..و..و...به يکديگر وصل می کند...ارتباط انسانی در پايين ترين سطح خود...ارتباطی در بی ارتباطی محض...چراغ های تاريک رابطه در سر انسانهای بکت! آنها بی وقفه در رويای ترک يکديگرند و سعادتی که نازل خواهد شد...کلاو در آخر بازی می داند اگر هام را ترک کند و بر *زمين* پای بگذارد؛ حال خوش تری خواهد داشت...دست آخر اما همچنان همان کلاو باقی مانده است.هام را ترک نکرده؛ چرا که *نمی تواند*.بازی؛ آخر ندارد چرا که انسان بکتی برای اثبات بودنش به ديگری - يک انسان بکتی ديگر - نيازمند است...«اثبات بودن خويشتن ؛ در آخرين ساعتهای بشريت

انسان بکتی بی آرزوست و به هنگام قی کردن آرزو هم صحنه را به بوی *گوشت سوخته* مهمان می کند...«آرزوی آغاز دوباره ی بشريت از يک کک» ( آخر بازي)...[فوق العاده نيست؟!!!]ر

حرکت در جهان او بسيار کم است.ولگرد های «در انتظار گودو» يش؛ وضعيتی تقريبن ثابت و ايستا دارند...پس منطقی ست اگر بکت در توصيف صحنه تنها بنويسد : «جاده ی بيرون شهر، يک درخت، غروب»...به «در انتظار گودو» اين تنها پوتزو و خدمتکارش هستند که حرکت می کنند! از جايی می آيند و به جايی می روند

آخر بازی هم اما شمايلی مشابه دارد...نگ و نل در زباله دانی *مانده اند*.هام فلج است و شگفتا که باز يک خدمتکار تنها عنصر متحرک نمايش نامه است؛ کلاو...و البته يک موش که نبايد فراموشش کرد

آری، واگن بکت پر است از اين همه....دی-ان-ای بلند انسان معاصر را - به گونه ی ماری تابناک -به گرداگرد کمرش بسته است شاعر؛ و مرا و تو را به شناختن خود فرا می خواند

نه درکار واگويه ی راه حل ها ست و نه در کار کوک کردن نصيحت...نه پدرانه *عرف راه* را به يادت می آورد و نه هويج صلح جهانی را به دندانهايت هديه می دهد تا بجوی و مست شوی

بکت می پرسد...مهم ترين پرسش ها را می پرسد

ساموئل بکت معتقد است موفقيت جهانی در انتظار گودو و آخر بازی به سبب يک سؤ تفاهم حاصل شده است.او مخاطبان و منتقدان را به "برداشتی نمادین از اثری که همواره برای پرهيز از تعريف تلاش کرده" متهم می کند.ر

به باور من می شود ماجرای بکت و منتقدانش را نمايش نامه ای کرد ، در کنار دسـت " در انتظار گودو" . " آخر بازی" گذاشت و يک تريلوژی تاريخی خلق کرد.چرا که قصه به همان اندازه ابزود است، با طنزی تلخ و گزنده

بکت می گويد مهم ترين واژه در نمايش نامه های او " شايد" است و از اين رو هر چه نقد فاخرانه در باب نمايش نامه هايش نوشته شده را به زباله دانی پرتاب می کند

کالين داکورث در انتظار گودو و شخصيت هايش را روایت تازه ای از برزخ دانته می نامد و شاعر پاسخ می دهد : "از نظر من اين برهان ها بسی عجيب و غريبند اما نظر شما هم محترم است"ر

آلن اشنايدر می پرسد: "گودو چيست يا کيست؟"... و بکت می گويد : " اگر می دانستم در نمايش نامه می گفتم " !ر

باری اما به راستی حق با اوست

آنگاه که به رمز گشايی در انتظار گودو می نشينی احساس احمق بودن می کنی.چرا که هر بار سر نخ هايی را می يابی که در گذشته آنجا نبودند و امروز ناگهان پيدا شان می شود، و گاه سر نخ هايی را به ياد می آوری که پيشتر اينجا ديده بوديشان، اکنون اما بخار شده اند!!!! و سر آخر سنگ نبشته ی " شايد" همه ی قصه می شود

باری، برای پرهيز از اين " احساس" ژله ای تلخ،به توصيه بکت گوش می دهيم و از هر گونه تاويل نمادين می پرهيزيم (هر چند، جاهايی هم از او سر پيچی می کنيم! )ر

طرح کلی در انتظار گودو ( و تمامی آثار تئاتريک بکت)يکی از مهم ترين عوامل تاريخ ساز شدن آن است... اين طرح کلی همه ی تجربه های پيشين تئاتر را پس می زند : " طرح قصه،نقطه ی اوج را سبب می شود " و ..و..و

و به شکل ماری در حال سقوط آزاد در می آيد که هم خوانی کم نظيری با مضمون نمايش نامه دارد!بر پشت مار در حال سقوط، شخصيت ها با شتابی خیره کننده رو به افول حرکت می کنند...کور می شوند...لال می شوند...حافظه شان را از دست می دهند... و ..و .. و...! هر گز اما به دم مار نمی رسند.اين مارپيچ رو به افول به شکل خيره کننده ای " بی نهايت و پايان" است... دو ولگرد در انتظار آقای گودو که قول های مساعدی به آنها داده، یک نفر که همه ی جهان را در انتظار يافتن کسی برای ايجاد رابطه، لگد مال کرده و خدمتکارش،مدام در طول زمان تکرار می شوند، بينايی و تکلم و حافظه ی خود را از دست می دهند اما هرگز به طور مطلق کلمه " نمی ميرند"،چرا که مارپيچ بد قرار نيست تمام شود

"شايد " آقای گودو که قرار است در آخر روز - غروب - به ديدار گوگو و دی دی بيايد تکه ی گم شده ی مارپيچ است...پايان اين زوال ابدی ست! کسان نمايش نامه که در آخرين روز های بشريت به سر می برند هم در انتظار آقای گودو ی "پايان" هستند...اين سعادت تاريخی اما هرگز نازل نخواهد شد!انتهای سرسره به زير زمين رفته است و پيدا نيست

قرار است در طول اين مارپيچ رو به افول، گوگو ، دی دی، پوزو و لاکی در کنشی دو بعدی مدام تکرار شوند : ۱-نقصان جسمی که جنبه ای شخصی تر دارد . ۲- قرار ملاقاتی نا آگاهانه که عمومی است.همان روز، همان جا، در حالی که گويی هرگز پيشتر٬ يکديگر را نديده اند

در باب "طرح-فرم" در انتظار گودو با ايجازی دشوار می توان گفت : «نشاندن آشفتگی حقيقی جهان در يک شکل هندسی که اين آشفتگی را نمی پذيرد اما به شمايلی فراتر از تصور،آنرا نمايان می کند »ر

پس از اين اما مهم ترين شگفتی در انتظار گودو بی شک شخصيت پردازی آن است.کار بکت در "چشم به راه گودو " به هيچ تجربه ی ديگری - حتا تجربه های ابزورديست های بزرگ ديگر - شبيه نيست

برای مثال می توان کرگدن اوژن يونسکو را بر شمرد:ر

در "کرگدن" شخصيت ها به گونه ای آشکار مرزبندی شده اند.هر کدام با يک ويژگی خاص شناخته و حتا ناميده می شوند : " منطق دان" ، " رئيس اداره" ، " کافه دار" ، دائم الخمر و..و..و.. که به وقت نياز نمايش نامه به آن ويژگی خاص،به صحنه می آيند و ديالوگ هايی هم خوان با آنچه از نام و شخصيت مرز بندی شده شان انتظار می رود را مرتکب می شوند! و به اين ترتيب هر کدام تکه ای از بدنه ی " کرگدن" را تشکيل می دهند.بدنه ای که شيار های حاصل از فاصله ی "منطق دان" و دائم الخمر از يکديگر را به تن دارد! بدنه ای به سان يک ديوار که ميان سنگ های سياهش مرزی از سيمان سپيد دارد!

در " در انتظار گودو" اما همه چيز متفاوت است.هر کدام از شخصيت های نمايش نامه يک انسان کامل است، با رويا ها و درد هايش، با حماقت و هوشش، با منطق دان بودن و دائم الخمر بودنش،با ولگرد بودن و روشنفکر بودنش...با طنز تلخ و تلخی ای طنز گونه

همه ی آنها در يک ناباوری دائمی-يک ناباوری شاعرانه-، يک شک ابدی به سر می برند.اين ويژگی شاعرانگی در آفرينش انسان های بکتی سبب می شود تا تو در مقام مخاطب در انتظار گودو، ناتوان از همانند سازی با شخصيت ها - که عمومن به ابتذال کشيده می شود - در برکه ی ژرف پرسش هايی که ميان خطوط لميده اند، فرو روی - غسل تعميد با درد های انسان معاصر - .ر

در انتظار گودو هيچ قهرمانی ندارد. استراگون و ولاديمير، دو ولگردند، تقريبن بی گذشته و بی آينده...گه گاه نمود های روشنفکرانه و شاعرانه از خود بروز می دهند

استراگون در ابتدای پرده ی اول چونان ولاديمير ( البته با دُز کمتر!!! ) شک می کند که شايد ديروز اين جا بوده است.او تقريبن به همه چيز شک می کند، دچار ناباوری ای های شاعرانه است :ر

«دی دی : بايد شاعر می شدی / گو گو : بودم ( به لباس هايش اشاره می کند) معلوم نيست؟ »

ولاديمير ولگردی ست با ته مايه های روشنفکرانه! او تنها کسی ست که در پرده ی دوم زمان را کشف کرده است.در حقيقت تنها کسی ست که مفهوم زمان را درک کرده و افول هستی را می فهمد ( هر چند نمی تواند اين ادراک را به کار گيرد و تصميم دارد تا فردا دوباره به انتظار گودو بيايد )ر

در نمايی باز تر می تون تاثير چاپلين را - در شخصيت پردازی هر دو ولگرد - ديد، که می دانيم ساموئل بزرگ سر چاپلين را تحسين می کرده است.همان از آن دست که باستر کيتون را

زوج بعدی در انتظار گودو پوزو و خدمتکار اش - لاکی - هستند! رابطه ی ميان اين دو بسی شگفت است. اگر چه پوزو ظاهرن در طبقه ای به مراتب بالا تر از لاکی نشسته ایت ، اما به گونه ی يک کودک نيازمند لاکی ست.لاکی به دليل اطاعت بی چون و چرايش، و ( در پرده ی دوم ) به سبب بينايی اش( در حالی که اربابش کور شده است) ،از هر چيزی برای پوزو مهم تر است.اين اما در در رابطه ای معکوس ( اهميت پوزو برای لاکی ) صدق نمی کند!در واقع قدرت لاکی در اين رابطه ی رنج آور بيشتر است. (رنج آور چونان همه ی روابط دوستانه ی نمايش نامه های بکت، که تحت تاثير مارسل پروست، در جايی ميان رنج و ملالت ، معلق اند...روابطی زوج گونه که طرفين اش در فکر ترک يکديگر اند.ترک کردنی که برايشان ممکن نيست، چون نه بی يکديگر توان زندگی دارند و نه با هم...بکت جايی می گويد اين همه در حقيقت خود او و سوزان ( زن زندگی اش) اند

نکته ی جالب در باب وصل کردن شخصيت ها به يکديگر اين انتخاب عدد ۲ است...مايکل وارتون در توجيه همه ۲ هايی که در انتظار گودو را محاصره کرده اند می گويد : " بکت مجذوب رياضيات بود ( به دليل عشق به بازی شطرنج)؛و به ويژه شيفته ی پارادوکس هايی بود که با ( بد) به کار گيری اصول رياضی می توان آنها را ساخت.او می دانست که در نظريه ی رياضی ،عبور از صفر به يک،وضعيت را واقعن و اساسن تغيير می دهد؛ و ديگر اينکه گذر از يک به دو ،امکان بی نهايت را در بر دارد."...ر

در انتظار گودو مملو است از اشاراتی بينامتنی و گاه فرا متنی.در واقع يک فرا-ضدِ تئاتر جلوه می کند که حتا خود را - به عنوان يک پديده ی ادبی - به نقد می کشد ، به شکلی هوشمندانه از خود نقل قول می کند...در مواقعی- حتا در سمبل سازی - چشمکی می زند به آثار کلاسيک ادبيات...اين اشارات در واقع دعوتی ست که بکت از تو به عمل می آورد تا در جلسه ی تاويل کارهايش يک سخن گوی اصيل باشی، هر چه که می انديشی را واگويه کنی، از کوچه های فرعی اشارات بينامتنی اش به بزرگراه برسی...دعوتی ست برای ايفای نقش، نه تنها در تاويل و دريافت کار،که حتا در باز آفرينيش

باز به قول وارتون " اين ها آثاری هستند که تمامی آگاهی خواننده را به ايفای نقش فرا می خوانند".ر

باری اما در باب سمبل سازی در انتظار گودو، شکی نيست که مهم ترينشان خود آقای گودو ست: او که تنها شخصيت فرد نمايش نامه است

او يک غايب است؛ بی اميدی به جلوه کردنش

منتقدان مختلف،چندين کاراکتر برای گودو در نظر گرفته اند : " خدا، مرگ،ناجی، زمين داری خير خواه و.و..و.."! باری اما همچنان تمثيل خدا بسیار معتبر تر است چرا که با اين پرسوناژ ، گودو ، تقريبن باقی "حدس" ها را هم در بر می گيرد.برای مثال " مرگ " ، که طبق آموزه های مذهبی، برابر است با لقای خداوند ( ملاقات با گودو ).ر

باری اما دانستن اين نکته که کارهای بکت - متفاوت با ديگر ابزورديست ها - پر استند از مفاهيم خدا شناختی، اين باور - که گودو استعاره اي ست از خدا- را بيشترک جان می بخشد.هم از اين دست است آگاهی به حضور اشارات بسيار انجيلی.( مانند اينکه فرستاده گان گودو چوپانند و يکی بز ها و ديگری گوسفندان را شبانی می کند... و يا اشاره ای که به ديدار دی دی و گو گو با گودو در گذشته ای مجهول وجود دارد!!!)ر

به باور من ( در يک برداشت کاملن شخصی و به دور از قطعيت)گودو انباشته ای ست از همه ی رنج هايی که بشريت بر شانه کشيده است، همه ی آرزو های دورش.صندوقی از نهان ترين خواسته های دور از دسترس انسان معاصر، مفهوم بصری نيکی که قرار است به دو ولگرد کمک کند.به دو ولگردی که همه ی بشريتند انگار ("گذر از ۱ يک به ۲ و امکان بی نهايت" )...او يک غياب ماوراء ای ست، تنها عامل اميد بخش دی دی و گو گو ( من و تو ) ست برای منتظر ماندن.در حقيقت اين گودوست که همه ی زندگی بشر را در انتظار تعريف کرده است...آری، انباشته ای از حسـرت های آميخته با رنج کشيـدن که مقصـد همه ی نوستالژی های روحـی انسـان است؛که پرانتز *ميلاد-مرگ* را - به سبب تشنگی انسان به او ُ که تجسم همه ی ارزش های محبوب و از دست رفته است - به اتاق انتظـار پرتاب کرده

«ما روزی به دنيا می آييم...ما روزی می ميريم...همان لحظه، همان روز[...] با پا های باز سر يه قبر به دنيات ميارن، يه لحظه نور سو سو می زنه و بعد باز دوباره شبه »ر

و باری، در اين يک لحظه همه ی اتفاقی که می افتد انتظار کشيدن است و همه ی کاری که دی دی و گو گو می کنند ( من و تو می کنيم ) ، آويزان شدن از چند بازی مضحک است تا در پوزيشن انفعالی انتظار تصور کنيم که در چرخ دنده های هستی نقشی ايفا می کنيم...بازی دار زدن خود و بازی نوشتن اراجيفی در باب يک نمايش نامه

تمثيل بسيار مهم ديگر، يک درخت است- تنها ويژگی صحنه - ( ديدم دوستی گفته بود جاکومتی در نخستين اجرا - ۱۹۵۳ / تئاتر دو بابيلون پاريس - طراحی صحنه را بر عهده داشته است! گفتنی است اما که جاکومتی بزرگ، تنها طراحی اين درخت را ، آن هم در اجرای ۱۹۶۱ پاريس، به عهده داشته است. ) ر

اين درخت را بسيارانی نشانه ی اميد دانسته اند، چرا که در پرده دوم چند برگ داده است!!!! و کسانی هم هستند که بر اساس استدلال مارپيچ رو به افول کار، درخت را تنها پرهيزی از " سمبليک شدن " دانسته اند و يا دست کم اميد بخش بودن آن را رد کرده اند( در اين باب به "تئاتر به مثابه متن/مايکل وارتون، مراجعه کنيد که در رمز گشايی اشارات بينا متنی بکت،استادانه خواننده را ياری می کند ). عامی تران اما می گويند : شايد اين تنها چيزی باشد که در لحظه ی نوشتن از فکر مرد گذر کرده است

"شايد" اما درخت را بشود نشانه ای گرفت برای گذشت زمانی بيش از يک روز در فاصله ی پرده ی اول و دوم( چرا که زمانی بيش از يک روز برای برگ دادن درختی با ويژگی های اين يکی نياز است ) : ر

می دانيم که بکت دلباخته ی آيين ذن بوده است، و می دانيم که در باور ذن و بودائيسم، تن انسان پس از مرگ، در يک هويج، يک درخت، يا يک انسان ُ دوباره حلول می کند ...روح او نيز دوباره به چرخه ی زندگی باز می گردد

از سوی ديگر می دانيم که بکت در محيطی مذهبی- پروتستان رشد می کند، و باز می دانيم که در آموزه های مذهبی، جهان در ۶ "روز" به دنيا آمده است..." شايد" بتوان اين همه را کنار هم چيد و به اين نتيجه رسيد که پرده ی دوم چند صد سال بعد رخ می دهد...ولاديمير در باب همه ی اتفاقاتی که گمان می کند ديروز رخ داده اشتباه می کند...هيچ کدام از انسانهايی که می بينيم،آن انسان های پيشين نيستند و يا هستند اما( با توجه به باور ذن ايست ها ) در يک زندگی تازه به جهان آمده و تحليل رفته اند. گويا دي دي بودا شده است و از بعد زمان گذر کرده، يعنی که حقيقت زمان را دريافته است! يا اينکه خود او هم انسان تازه ايست اما به سان يک بودا زندگی های گذشته اش را به ياد می آورد - در شرايطی مشابه...انتظار...انتظار..انتظار...يک درخت...همان دوستان پيشين...همان حرف ها...همان حرکت ها...در شرايطی که حتا از پيش تر هم بی رنگ تر شده است

«نکنه وقتی من خواب بودم ديگرون رنج می کشيدند؟حالا خوابم؟فردا وقتی بيدار شدم،يا فکر کردم که بيدار شده ام،در مورد امروز چی می گم؟اينکه با دوستم استراگون، در اين جا،تا اومدن شب، در انتظار گودو بودم.اينکه پوزو با حمالش عبور کرد.ديگه اينکه با ما حرف زد؟شايد.اما در همه اين ها چه حقيقتب وجود داره؟»باری، در اين تکرار به دنيا آمدن - در اين تکراری که ميان غروب تا آغاز شب رخ می دهد ُ حتا پسر شبانی که "ديروز" آمده بود، مريض شده

باری، مهم ترين مسئله ای که از رحم همه ی در انتظار گودو بيرون می آيد، ضعف و نا توانی عوامل ايجاد ارتباط و بر فراز همه ، زبان است.شک کردن است به زبان،ادبيات و همه ی دست-آورد های تمدن

بکت عقيده دارد ما تنها چيزی را می گويم و می نويسيم که پيشتر خوانده يا شنيده باشيم. او به به آنچه خوانده يا شنيده شک می کند،به ذهنيت و زبان آنان که می گويند و می نويسند شک می کند، به همه ی متون ادبی شک می کند، به اينکه به محض "گفتن" برويم "فعل" حرکت رخ می دهد، شک می کند :ر

«دی دی : خب، برويم؟/ گو گو : آره، بيا بريم. [ حرکت نمی کنند ] »

به همه ی آنچه فرهنگ بشری از آغاز تا ابد رقم زده است شک می کند و سرطان بد خيم "عادت" را به صحنه می کشد...عادت زنجير شدن به مفاهيم موروثی

"قوانين حافظه،تحت کنترل قوانين کلی تر عادت قرا دارند.عادت پيمانی است که بين فرد و محيط او بسته می شود[...]تضمين يک امر گنگ مقدس ،نور راهنمای هستی او.عادت، آن ثبات ذهنی ای است که سگ را به استفراغ خود زنجير می کند.تنفس ، عادت است.زندگی،عادت است. يا حتا زندگی ، توالی عادت ها ست؛زيرا که فرد ،جانشين افراد است [...]آفرينش جهان،يک باره و برای هميشه رخ نداده است،بلکه در هر روز حادث می شود. » ( پروست و سه گفتگو ) ر

تنها اميدی که به زنده ماندن جهان هست - اميدی برای يک راه نجات - همين است که ما هم به بکت شک کنيم...به همه ی آنچه که می گويد شک کنيم و به تارکوفسکی و جهان معجزه اش رو کنيم...(مکث…دريغا که بايد به او هم شک کرد)! ر

ده چیز درباره ی موراکامی

2011-12-15T11:00:00.001-08:00

ساندی تایمز هاروکی موراکامی را موفق‌ترین و تاثیرگذارترین نویسنده امروز دنیا می‌داند. چرا؟ چون نویسنده پنجاه و نه ساله ژاپنی کتاب‌هایش با تیراژ‌های میلیونی در ژاپن به فروش می‌رسد. داستان‌های موراکامی به چهل زبان دنیا ترجمه شده و در اغلب کشورها از آثارش استقبال خوبی به عمل آمده. داستان کوتاه «پس از تاریکی» نیز که سال گذشته منتشر شده بود، تنها در سه ماه اول فروش خود صد هزار نسخه فروخت. «تایمز»، کتا‌ب‌های موراکامی را با غذاهای رنگ و آب‌دار ژاپنی مقایسه می‌کند و آن‌ها را مخلوطی از چندین و چند ادویه ادبی می‌داند. چند هفته پیش نیز کتاب خاطرات موراکامی با عنوان «وقتی از دویدن حرف می‌زنم از چه حرف می‌زنم» منتشر شد و بسیاری از منتقدان ادبی نیز او را از شانس زیادی برای نشستن بر کرسی نوبل ادبیات امسال برخوردار می‌دانند. و اما ده چیزی که باید درباره «هاروکی موراکامی» بدانیم – و البته به روایت «ساندی تایمز»- عبارتند از

موراکامی به شدت عاشق دویدن است

خب، این را می‌شد از همان عنوان کتاب خاطرات موراکامی هم حدس زد. در واقع، موراکامی به شدت ورزشکار است و البته این طور نبوده که دویدن برای او تنها یک تفریح باشد بلکه وی بارها در مسابقات بین‌المللی شرکت کرده و رکورد مخصوص به خودش را دارد. وی دویدن را به طور جدی در سی و سه سالگی و به مناسبت ترک سیگار شروع کرد. کتاب خاطرات موراکامی درباره دویدن هم در ابتدای سال‌های ۱۹۸۰ می‌گذرد. موراکامی در این روزگار تازه به نویسندگی روی آورده بود و برای کم کردن وزن روزانه ساعاتی را به دویدن می‌پرداخت. وی به همین خاطر در آن سال‌ها برای تمرین به آتن یونان رفت و همچنین در چند مسابقه دومیدانی شرکت کرد. این کتاب نشان می‌دهد که موراکامی جوان چطور متوجه تاثیر ورزش و به خصوص دویدن بر زندگی و همچنین نویسندگی‌اش شده است. موراکامی همچنین در سال‌های اخیر نیز در مسابقات دومیدانی سال ۲۰۰۵ نیویورک شرکت کرده است. رکورد زمانی موراکامی در دو، ۳ ساعت و ۲۷ دقیقه است. وی این رکورد را در مسابقان سال ۱۹۹۱ نیویورک بدست آورد. وی همچنین در سال ۱۹۹۵ در مسابقات دوی صد کیلومتری نیویورک شرکت کرد و پس از یازده ساعت دویدن مداوم در وسط مسیر بر روی زمین افتاد. وی در همین اثنا درباره نویسندگی می‌گوید: «یک نویسنده خوش‌اقبال در طول زندگی‌اش دوازده رمان خوب از خودش به جا می‌گذارد. من نمی‌دانم چند تا کتاب خوب تا به حال نوشته‌ام. اما وقتی می‌دوم اصلا محدودیتی را حس نمی‌کنم، من در مسابقات ده کیلومتری دو شرکت می‌کنم و هر سال هم در این مسابقات شرکت می‌کنم اما تنها هر چهار، پنج سال یکبار است که یک رمان پرحجم می‌نویسم.» موراکامی در زندگی روزانه هر روز چهار صبح از خواب بیدار می‌شود و چهار ساعت می‌نویسند و سپس ده کیلومتر می‌دود

موراکامی و کلوپ جاز در ژاپن

هاروکی موراکامی وقتی دانشگاه را تمام کرد، کلوپ جاز راه انداخت و آن را تا سال ۱۹۸۱ اداره کرد. وی در این سال‌ها تنها از راه نویسندگی خرج خود را در می‌آورد. وی در این سال‌ها در این کلوپ جاز کار می‌کرده و حسابی هم طرفدار موسیقی بوده است. با این حال، موراکامی زیاد اهل مشروبات الکلی نیست. نه آنکه کلا چیزی ننوشد و به قول آمریکایی‌ها جز چایی چیزی در حلقوم‌اش نرود. اما در رمان‌هایش شخصیت‌های منفور و شیطان‌صفت بیشتر اهل مشروبات الکلی هستند. موراکامی خود بیشتر آب جو را ترجیح می‌دهد. وی درباره این کلوپ جازش یک بار گفته است: «وقتی این کلوپ را داشتم، پشت بار می‌ایستادم و با آدم‌ها گپ می‌زدم. هفت سال از زندگی من این‌طور گذشت اما در کل من زیاد آدم پرچانه‌ای نیستم. به خودم قول داده بودم که وقتی کلوپ را ببندم، دیگر تنها با آدم‌هایی حرف بزنم که به قول معروف سرشان به تن‌اشان بی‌ارزد.» موراکامی پس از نویسندگی هیچ‌گاه حاضر نشد درتلویزیون یا رادیو حاضر شود یا صحبت کند

موراکامی عاشق گربه‌هاست

البته نه اینکه به اندازه همینگوی، اما به هر حال هاروکی موراکامی هم تا حدودی شیفته‌ی گربه‌ها است. موراکامی به همین خاطر نام کلوپ جازش را «پیتر کت» گذاشته بود. در داستان‌هایش هم گربه جایی حاضر می‌شود که اتفاق عجیبی در حال رخ‌دادن باشد. انگار گربه مسئول اتفاقات سوررئال داستان‌های موراکامی است

موراکامی نویسندگی را حسابی مدیون بیسبال است

درست روز اول ماه آوریل سال ۱۹۷۸ بود که هاروکی موراکامی برای دیدن مسابقه بیسبال در یک روز گرم و آفتابی به استادیوم جینگو توکیو رفته بود. «گنجشک‌های یاکولت» با «ماهی کپور‌های هیروشیما» مسابقه داشتند. در همین حین ناگهان ایده‌ای به ذهن موراکامی خطور کرد و اولین رمانش درست همینطوری شکل گرفت. یعنی در یک استادیوم و سر مسابقه بیسبال. موراکامی خود در این باره می‌گوید: «ناگهان حس نیروبخشی در من ظاهر شد. هنوز هم می‌توانم آن را در قلبم حس کنم.» موراکامی وقتی از بازی برگشت، همان شب شروع به نوشتن اولین رمانش به نام «صدای باد را بشنو» کرد. موراکامی در آن سال‌ کلوپ جازش را اداره می‌کرد و نوشتن رمان در آن وقت کمی برایش سخت بود. با این حال دستنوشته چاپ نشده رمان بهترین جایزه ادبی ژاپن را برد. اما موراکامی خود از این داستان بعد‌ها زیاد خوش‌اش نیامد و اجازه نداد که به انگلیسی ترجمه شود

موراکامی عاشق موسیقی است

بعضی از عنوان‌های کتاب‌های هاروکی موراکامی عنوان آلبوم‌های موسیقی هستند. باز هم برگردیم به همان کتاب «جنگل نروژی». عنوان این کتاب، از نام آلبوم معروفی از «بیتلز» برداشته شده. در ابتدای این رمان هم شخصیت اصلی کتاب در هواپیما است و رادیو در حال پخش کردن آهنگ «جنگل نروژی» بیتلز است. «جنوب مرز، غرب خورشید» نیز بر اساس عنوان آهنگی از «نت کینگ کول» و عنوان رمان «برقص، برقص، برقص» نیز بر اساس آهنگی از «بیچ بویز» انتخاب شده‌اند. در «کافکا در ساحل» نیز یکی از آهنگ‌های معروف بتهوون گره‌گشای ماجرای زن مرده است. یکبار هم مصاحبه‌کننده‌ای به خانه موراکامی سر زده و نزدیک به هفت هزار آلبوم موسیقی در آنجا دیده بود

موراکامی آدم رمانتیکی است

صحنه‌های عاشقانه در رمان‌های هاروکی موراکامی به مراتب دیده می‌شود. زن‌های داستان‌های موراکامی نیز زن‌هایی اسرارآمیز، زیبا و خیره‌کننده هستند. در همان کتاب «جنگل نروژی» شخصیت اصلی داستان به «نائوکو» دختر جوانی می‌گوید: «باید با تو حرف بزنم. میلیون‌ها حرف برای گفتن دارم. تنها چیزی که در این دنیا می‌خواهم، تویی. می‌خواهم ببینمت و با تو حرف بزنم. می‌خواهم هر دوی ما از اول همه چیز را از نو بسازیم.» زن‌های داستان‌های موراکاهی همچنین بسیار شکننده و ظریف‌ هستند و گاهی حتی تصمیم به خودکشی می‌گیرند. موراکامی خود در سال ۱۹۷۱ با «یوکو» ازدواج کرده است، اما حرف‌های ضد و نقیضی درباره زندگی مشترکش زده است. وی در گفت‌وگویی با «اشپیگل» گفته است: «برخلاف همسرم من از جمع خوشم نمی‌آید. سی و هفت سال است که ازدواج کرده‌ام و اغلب مواقع این زندگی بیشتر شبیه یه یک صحنه نبرد بوده است. به تنهایی عادت کرده‌‌ام. از تنهایی لذت می‌برم

موراکامی آدم فوق‌العاده معروف و تاثیرگذاری است

جدای فروش میلیونی آثارش در ژاپن، نویسندگان و چهره‌های زیادی در جهان طرفدار آثار موراکامی هستند. «سوفیا کوپولا» در ساخت «گمشده در ترجمه» از رمان‌های موراکامی بهره برده است و «دیوید میچل» نیز که تا به حال دو بار نامزد بوکر بوده، درس زیادی از او گرفته است. «میچل» رمان «رویای شماره نه» خود را حسابی مدیون «جنگل نروژی» می‌داند چرا که هر دو بر اساس عنوان‌هایی از آهنگ‌های بیتلز نام گرفته‌اند

موراکامی، سلینجر ژاپن است

همین رمان «جنگل نروژی» که خوشبختانه من خوانده‌امش و بارها از آن نام بردیم، شباهت‌های زیادی به «ناتوردشت» جی‌.دی‌.سلینجر دارد. در واقع «موراکامی» خود مترجم «ناتوردشت» به زبان ژاپنی است و معتقد است که این کتاب رمان خوب اما ناقصی است. موراکامی درباره «ناتوردشت» سلینجر» می‌گوید: «داستان تاریک و تاریکتر می‌شود و در نهایت شخصیت اصلی کتاب یعنی هولدن، راه خود را در این دنیای تاریک پیدا نمی‌کند. به نظر من سلینجر خود نیز راهی در این تاریکی پیدا نکرده است.» شباهت دیگر آثار این دو نویسنده در این است که داستان‌های این دو به سختی قابلیت فیلم شدن دارند

موراکامی مردم ژاپن را دو دسته کرده است

در ژاپن دقیقا دو دسته آدم وجود دارند. آدم‌هایی که موراکامی و آثارش را دوست دارند و آدم‌هایی که از او متنفرند و او را غربی می‌دانند. نسل جوان ژاپن ستایش‌کنندگان اصلی هاروکی موراکامی هستند. موراکامی خود سال ۱۹۴۹ در کیوتو ژاپن بدنیا آمده است و در دانشگاه تئاتر خوانده اما متون دانشگاهی نظر او را جلب نکرد و آن‌ها را خسته‌کننده یافت و به همین خاطر ساعات زیادی را در کتابخانه می‌گذارند و فیلم‌نامه می‌خواند. موراکامی از واقعه «می ۶۸» و جنبش‌های دانشجویی بسیار تاثیر گرفته است و در رمان‌هایش نیز از آن بارها نام برده است. در همین حال، موراکامی از سنت‌های خسته‌کننده ژاپن بیزار است

موراکامی درباره وطنش تضاد دارد

والدین موراکامی استاد ادبیات ژاپنی بوده‌اند. با این حال وی زیاد از ادبیات ژاپن خوش‌اش نمی‌آمده و ترجیح می‌داده داستان‌های عامه‌پسند کوچه و خیابان را بخواند. وی از طرفداران شدید موسیقی غربی بوده و هست و از داستان‌های فرمال «میشیما» نویسنده معروف ژاپنی متنفر است. وی در سال ۱۹۸۷ با انتشار «جنگل نروژی» در ژاپن بسیار معروف شد. از شهرت بیزار بود و به همین خاطر کشور را ترک کرد و به آمریکا رفت. یک هفته نامه ژاپنی در همان ایام، با اعلام این خبر نوشت: «هاروکی موراکامی از ژاپن فرار کرد.» با این حال آثار موراکامی به شدت درباره کشورش است و بیشتر آن‌ها در کشورش می‌گذرد و درباره مشکلات ژاپنی‌هاست. وی دراین باره می‌گوید: «پیش از آنکه نویسنده‌ای تبعیدی باشم، نویسنده‌ای ژاپنی هستم. ژاپن خاک و ریشه من است. آدم نمی‌تواند از وطن‌اش فرار کند

در جستجوی پروست

2010-12-07T12:24:00.000-08:00

فريبا حاج دايي

داستان زندگي مارسل پروست، داستان زندگي مردي است که شيفتة دوران جادويي کودکي‌ است. مردي که زيبايي کودکي را جاوداني ساخت، از زندان زمان و مکان خارج کرد و بر صفحه‌هاي کاغذ جولان داد.

پروست، اين نويسندة تأثيرگذار و پر نفوذ نيمة اول قرن بيستم، از مادري يهودي و پدري کاتوليک زاده شد. مادرش دختر يک دلال ثروتمند بورس بود و پدرش پزشکي بسيار موفق. پروست از زندگي آسوده و مرفه‌اي برخوردار بود و هيچ کاري جز نويسندگي نکرد؛ گرچه زندگي آساني نگذراند و ضعف جسماني و بيماري آسم، که از نه سالگي به آن دچار شد و همة عمر گرفتار آن بود، روزگار را به او تلخ کرد. در بازگشت از سربازي، خانواده از او خواست که خود را براي پرداختن يه يکي از حرفه‌هاي در خور موقعيت اجتماعي‌اش آماده کند، در نتيجه او به دانش‌کدة حقوق دانش‌گاه سوربن رفت و در همان حال به کلاس‌هاي سياسي تا شايد بعدها ديپلمات شود؛ با اين حال هيچ‌يک را جدي نگرفت و بيش‌تر وقت خود را در محافل اشرافي، که در آن‌ها بسيار محبوب بود، گذراند و به رغم تن عليلش زندگي ولنگارانه‌اي پيش گرفت که بعدها مصالح آن به کار نوشتن داستان‌هايش آمد.

اولين کتابش«خوشي‌ها و روزها» را يک سال بعد از فارغ‌التحصيل شدن از سوربن منتشر کرد. اين کتاب مجموعه‌اي از چند مقاله و داستان عشقي رومانتيک بود که خوانندگان را به اين باور مي‌رساند که«خوشي بر کار» مقدم است. ولي آن چه که او عملاً در زندگي به آن پرداخت حکايت از چيز ديگري دارد. پروست در زندگي ضربه‌هاي سختي خورد و شلاق هوس‌هايش زخم‌هاي گزنده‌اي بر روحش به جا گذاشت و از او آدمي خشن و شرور ساخت؛ ولي مرگ پدر و مادر و درک اين‌ که خودش هم به زودي خواهد مرد، تغيير ماهوي به زندگي او داد. او حس مي‌کرد که ديگرتاثيرات جديد و جاري زندگي بر او کم‌رنگ و کم‌رنگ‌تر مي‌شود و زمان حال برايش رنگي ندارد و خاطرات کودکي است که پرجلوه‌تر و سرزنده‌تر است. موجي از تخيل او را دربرگرفته بود که به نوعي تکرار دقيق نخستين موج تأثيرات زندگي‌اش بود. او در خانه را به روي خود بست، در ميان صندوق‌چه‌هاي خاطراتش نشست و آن‌ها را دوباره تجربه کرد و به«از زمان از دست رفته» عشق ورزيد؛ چون مي‌ديد که توان آن را دارد که بارها و بارها«اين از دست رفته‌ها» را چون شالي در دست خود بگيرد و انگشت بر اين رنج‌ها و شادي‌ها بکشد. او خود را در دنياي خاطراتش حاکم مطلق مي‌ديد؛ چرا که مي‌توانست آن‌ها را متوقف کند، در هم بريزد وکالبد شکافي کند. او با بزرگ‌نمايي تکه‌هاي ذره‌بيني از گذشته توانست به عمق آن دست يابد و در واقع مي‌توان گفت که در نيمة دوم زندگي، پروست، به عنوان انساني تجربه‌گر، ديگر زنده نيست و تنها نويسندة نيمة اول زندگي خود است و گذشته در هزارتوي معده‌اش بارها و بارها گواريده مي‌شود. خودش گفته:«هنرمندانه دست پشت سر مي‌گذارم، دراز مي‌کشم و خود را بي‌قيد و راحت در لباس خوابي گل‌دوزي شده بر روي کاناپه‌اي مخملي رها مي‌کنم و به آرامي رعشة دوران سکون‌هاي مليح زندگي‌ام را به خاطر مي‌آورم. من زندگي‌ام را يک‌باره سر نمي‌کشم؛ جرعه جرعه از ساغري منحصر به فرد مزمزه مي کنم.» اگر بتوانيم براي پروست مکتبي قايل شويم، مي‌توان گفت که او متعلق به«فرهنگ خاطرات» است؛ کسي که توانسته رابطة بين هنر و خاطره را بشکافد. براي او مهم‌ترين موضوع شخصيت انساني است و مهم‌تر از همه شخصيت خودش.«زندگي بيش از همه زندگي من است، به عبارتي ديگر هر نوع زندگي عيني نوعي در هم بافتن من‌هاي من است.» از نظر فلسفي پروست شاگرد برگسون محسوب مي‌شود که عقيده دارد زمان يعني تجمع، استمرار و تکامل. به عقيده برگسون زمان از گذشته تا حال ادامه دارد و در آن بالفعل موجود است و به فعاليت خود ادامه مي‌دهد.

اگر بخواهيم پروست را به هنگام نوشتن مجسم کنيم پر بي‌راه نيست اگر او را دراز کشيده و قلم به دست در رختخواب ببينيم که خود و ذهنش را به پردة سينماي خلاقي سپرده که بر روي آن خاطراتش نمايش داده مي‌شود. منتها چشم‌هاي بيننده اين پرده همانند گوش، فکر و عواطف او با قدرت روي بعضي از تصاوير درنگ مي‌کند و به آن‌ها معنا مي‌دهد. او در اين فيلم بازي‌گر نقش خود است.

در مدت سيزده سال گوشه نشيني و تلاش زاهدانة نوشتن تا به هنگام مرگ، پروست زندگي خود را برخي تدارک و آفرينش کتاب عظيم«در جست‌وجوي زمان از دست رفته» کرد که البته عمرش کفاف نداد تا آن را، آن گونه که خود دوست داشت، به پايان برساند و چاپ جلدهاي آخر اثرش با سر هم بندي نمونه‌هاي چاپي نامنظم و دست نوشته‌هاي نويسنده صورت گرفت. تا آن که در سال هزارو نهصد و پنجاه و چهار نسخة معروف پلياد در سه جلد قطور، هر يک بيش از هزار صفحه، به چاپ رسيد و از آن به بعد به عنوان روايت قطعي و رسمي پذيرفته شد.

درجست‌و جوي زمان از دست رفته، زندگي‌نامة خودنوشتِ پروست نيست، هر چند در تار و پود آن بخش‌هايي از زندگي خودِ پروست وجود دارد، ولي به مانند هر اثر هنري ديگري، واقعيت در آن نشانه‌اي است که تأويل مي‌شود و بستري از نشانه‌ها وحدت اين رمان را در عين کثرت شکل مي‌دهد. در اين رمان به رغم آن که خواننده صداي راوي را مي‌شنود ولي شناخت چنداني از او ندارد، تنها مي‌داند که راوي آدم تن درستي نيست و زندگي را به بطالت مي گذراند. ديگر آدم‌هاي داستان از ديدگاه راوي داوري و معرفي مي‌شوند؛ ولي خود او به طرز عجيبي مبهم و ناملموس باقي مي‌ماند. کتاب بافتي حلقوي دارد، يعني در پايان کتاب به آغاز آن مي‌رسيم، و مضمون آن مفاهيم وکهن الگوهاي عام بشري:«عشق و مرگ»، «واقعيت و خيال» و«انديشه و آفرينش» است. پروست در اين کتاب تصوير نقادانه‌اي از خانواده‌هاي اشرافي و طبقة متوسط مرفه ارائه مي‌دهد و نشان مي‌دهد که چگونه طبقة متوسط به تدريج و به آرامي جاي‌گزين اشراف مي‌شوند و چطور همه چيز از«کلايد اسکوپ» يا قانون تحول مدام-هيچ چيز ثابت نيست- پيروي مي‌کند. خودش گفته:«اگر کسي به اندازة کافي در جامعة اشراف و نخبگان جامعه زندگي کرده باشد، در مي‌يابد قانون اسرارآميزي بر اين جامعه حکم مي‌راند که باعث افول يا طلوع ستاره‌هاي مختلف مي‌شود.

تحليل ژرف، کامل و گستردة پروست از عشق و چگونگي شکل‌گيري، پيشرفت و زوال آن بي‌نظير است؛ گرچه شايد مورد پسند و پذيرش همه نباشد. او پاي‌بند روانشناسي عشق است و جنبه‌هاي فيزيکي را، يا آن چه که امروز اصطلاحاً رابطة جنسي ناميده مي‌شود، اساس عشق نمي‌داند. از نظر او عشق زماني به اوج مي‌رسد که تمناهاي جسمي در آن بي اهميت و خواهش‌هاي فکري و ذهني مهم‌تر باشد و اين خلاف نظر رمان‌نويسان خلفش، از جمله تولستوي است. تولستوي در کتاب آنا کارنينا و يا داستان نسبتاً بلند سونات کرويتسر نشان مي‌دهد که آتش عشق تا زماني که هم آغوشي پيش نيآمده سوزان است و بعد از آن ملاحظات ديگري سربرمي‌آورند؛ اما از ديدگاه پروست تمناي جسمي- با آن که وجود دارد- عنصري نسبتاً جزيي از کل مسئلة عشق را، که پروست آن را بلاي مقدس مي‌نامد، تشکيل مي‌دهد و براي عاشق وفاداري فيزيکي معشوق آن اندازه اهميت ندارد که اين باور که همة محبت معشوق براي او است.

به باور پروست آدمي نه از يک«من» ثابتِ يک پارچه و دائمي که از«من»هاي بسيار ساخته شده است که در دوره‌هاي مختلف زندگي او شکوفا مي‌شوند، مي‌پژمرند و مي‌ميرند«زندگي يک قالي‌چة باشکوه است که من‌هاي ذهني در تاروپود آن تنيده شده‌اند تا شکلي از ابديت بسازند و کل هماهنگي را جلوه‌گر سازند.» و مرگ عشق زماني اتفاق مي‌افتد که ما آن«منِ» عاشق را مي‌کشيم و جاي آن را به«منِ» تازه‌اي که هيچ خاطره‌اي از زمان دل‌دادگي ندارد مي‌دهيم:«آيا ميان تو وزني که ديگر دوست نداري و پس از سال‌ها دوباره مي‌بيني، به همان اندازه مرگ حايل نمي‌شود که ميان تو و او اگر از دنيا رفته بود، زيرا چون ديگر عشقي ميانتان نيست اوي آن زمان‌ها يا خودِ توي آن زمان‌ها ديگر مرده‌ايد؟

پروست واقعيت و خيال و ماهيت حافظه را نيز به چالش مي‌کشد؛ مي‌گويد:«حافظة فرد را مي‌توان در چيزهايي که در اطراف او هستند سراغ کرد.» به تعبير او اين چيزها حافظة غير ارادي را فعال مي‌کنند و بخش‌هايي از گذشته به گونه‌اي در ذهن زنده مي‌شوند که فرد را غرقة غم و يا سرشار از شادي مي‌سازند، حال آن که شايد در زمان خود چنين تأثيراتي نداشته‌اند، و آدمي حس مي‌کند نه در گذشته است و نه در حال؛ يک‌سره بيرون از زمان است، شايد در دنيايي که زمان در آن مفهومي ندارد. پروست به خاطرات محو و ريزي نظر دارد که در پشت و پسله‌هاي ذهن خانه کرده‌اند و تأثرات حسي گذرا و شادماني‌هاي غير منتظره ربط غير مستقيمي با آن‌ها دارد و نتيجه‌گيري مي‌کند که واقعيت زنده نه در بيرون از ما، که در درون ما است و هنرمند واقعي آن را جست‌وجو مي‌کند و با نشان دادن درک متفاوتي که آدم‌ها از واقعيت دارند ما را به درون ضمير ديگران مي‌برد و حقيقي‌ترين و معتبرترين شکل رابطه را ايجاد مي کند:«آدم‌ها در رابطه با ما پيوسته جابه‌جا مي‌شوند. در حرکت نامحسوس اما ازلي جهان ايشان را انگار ساکن در نظر مي‌آوريم؛ در نگاهي آني و آن چنان کوتاه که جا‌به جايي‌شان به چشممان نمي‌آيد. اما کافي است در حافظه‌مان به دو تصويرِ دو زمان متفاوت ايشان نظر کنيم، حتي به فاصله‌اي آن قدر نزديک که خود در درون خويشتن تغيير دست‌کم محسوسي نکرده باشند، تا از تفاوتِ دو تصوير به ميزان جابه‌جايي‌شان نسبت به خودمان پي ببريم.

«اثر هنري تنها وسيلة بازيافتن زمان از دست رفته است.» کتاب حجيم در«جست‌وجوي زمان از دست رفته»، که حجم عظيم آن خيلي‌ها را از خواندنش منصرف کرده، به کساني که با صبر و بردباري صفحه‌هاي اوليه آن را تحمل کرده‌اند و همراه آدم‌هاي داستاني بي‌شمار آن مخيل شده‌اند جنبه‌هايي از ظرايف وجودي انسان را، با چنان دقت و گويايي، آشکار مي‌کند که شايد در هيچ کتاب ديگري نظير آن را نتوان يافت. با خواندن کتاب«در جست‌وجوي زمان از دست دفته» خواننده به اين باور حتمي مي‌رسد که اگرچه خواندن پروست زمان و بردباري مي‌خواهد- به خصوص زمان- اما اين زمان هرگز«از دست رفته» نخواهد بود.

تکه ای از بورخس

2010-03-31T00:53:00.001-07:00

خورخه لوئیس بورخس (Jorge Luis Borges) ‏ (۱۸۹۹ - ۱۹۸۶) نویسنده، شاعر و ادیب معاصر، از برجسته‌ترین نویسندگان آمریکای لاتین است. شهرت وی بیشتر به خاطر نوشتن داستان کوتاه است. از کودکی تحت پرورش محیط خانه از علاقه‌مندان جدی ادبیات شد. سال‌ها بعد به عنوان استاد ادبیات انگلیسی دانشگاه بوئنوس آیرس منصوب شد. قبل از آن رئیس کتابخانه ملی آرژانتین هم بود. وی هیچ گاه به گونه ادبی رمان علاقه‌ای نداشت. داستان کوتاه‌های وی انقلابی در فرم داستان کوتاه کلاسیک ایجاد کرد. بعدها منتقدین از وی به عنوان نویسنده پست مدرن نام بردند. با اینکه بارها نامزد جایزه نوبل ادبیات شد اما هیچگاه آن را دریافت نکرد. برخی از آثار او نیز به فارسی ترجمه شده‌اند.

یک بار دیگر
اگر بتوانم یک‌بار دیگر زندگی کنم
می‌کوشم بیشتر اشتباه کنم
نمی‌کوشم بی‌نقص باشم.
راحت‌تر خواهم بود
سرشارتر خواهم بود از آن‌چه حالا هستم
در واقع، چیزهای کوچک را جدی‌تر می‌گیرم
کمتر بهداشتی خواهم زیست
بیشتر ریسک‌ می‌کنم
بیشتر به سفر می‌روم
غروب‌های بیشتری را تماشا می‌کنم
از کوه‌های بیشتری صعود خواهم کرد
در رودخانه‌های بیشتری شنا خواهم کرد
جاهایی را خواهم دید که هرگز در آن‌ها نبوده‌ام
بیشتر بستنی خواهم خورد، کمتر لوبیا
مشکلات واقعی بیشتری خواهم داشت و دشواری‌های تخیلی کمتری
من از کسانی بودم
که در هر دقیقه‌ی عمرشان
زندگی محتاط و حاصلخیزی داشتند
بی‌شک لحظات خوشی بود اما
اگر می‌توانستم برگردم
می‌کوشیدم فقط لحظات خوش داشته باشم

اگر نمی‌دانی که زندگی را چه می‌سازد
این دم را از دست مده!

از کسانی بودم که هرگز به جایی نمی‌روند
بدون دماسنج
بدون بطری آب گرم
بدون چتر و چتر نجات

اگر بتوانم دوباره زندگی کنم- سبک سفر خواهم کرد
اگر بتوانم دوباره زندگی کنم - می‌کوشم پابرهنه کار کنم
از آغاز بهار تا پایان پاییز
بیشتر دوچرخه‌سواری می‌کنم
طلوع‌های بیشتری را خواهم دید و با بچه‌های بیشتری بازی خواهم کرد
اگر آنقدر عمر داشته باشم
- اما حالا هشتادو پنج ساله‌ام
و می‌دانم رو به موتم-.

حکمت وداع

کم‌کم تفاوت ظریف میان نگه‌داشتن یک دست
و زنجیر کردن یک روح را یاد خواهی گرفت.

این‌که عشق تکیه‌کردن نیست
و رفاقت، اطمینان خاطر.

و یاد می‌گیری که بوسه‌ها قرارداد نیستند
و هدیه‌ها، عهد و پیمان معنی نمی‌دهند.

و شکست‌هایت را خواهی پذیرفت
سرت را بالا خواهی گرفت با چشم‌های باز
با ظرافتی زنانه و نه اندوهی کودکانه

و یاد می‌گیری که همه‌ی راه‌هایت را هم‌امروز بسازی
که خاک فردا برای خیال‌ها مطمئن نیست
و آینده امکانی برای سقوط به میانه‌ی نزاع در خود دارد

کم کم یاد می‌گیری
که حتی نور خورشید می‌سوزاند اگر زیاد آفتاب بگیری.

بعد باغ خود را می‌کاری و روحت را زینت می‌دهی
به جای این‌که منتظر کسی باشی تا برایت گل بیاورد.

و یاد می‌گیری که می‌توانی تحمل کنی...
که محکم هستی...
که خیلی می‌ارزی.

و می‌آموزی و می‌آموزی

با هر خداحافظی
یاد می‌گیری.

در انتظار گودو یا آن سوی معشوق

2010-03-25T01:03:00.000-07:00

با همه ی نادان یم در باره ی بکت و در انتظار گودو یش – همیشه با همه جای زندگیم مقایسه اش می کنم – با اجازه ی بکت – با خود خواهی تمام از او وام می گیرم نه اینکه او را می فهمم بلکه همه اش برداشت من است که نتیجه ای است خاص این دست کارها
مثلن گودو برای من شخصیت ایدآل یک معشوق است که می دانم هیچگاه نمی آید ( شاید هم می آید ) و همیشه اما انتظارش را می کشم یعنی اینکه معشوق با من هست اما آن سویش نیست آن جایی که من بیشتر دوستش دارم نیست و دارد می آید – جالب اینکه گاهی خود_ قالب_ شخصیت_ دست نیافتنی نوید آمدنش را می دهد.

برای آرمان جانم

2009-04-04T11:21:00.000-07:00

آهای تو!...می توانی مرا لمس کنی؟!!ر

کلبه ی کرمای قطبی: سينه های «ملکه خوک»ر
عضو جنسی خليفه، پر ِ نعره های ناکوک
آخر راه-آب ِ تاريک ،چشم لاک پشتای محبوس
پنجه ی بريده ی من ، آويزون از نخ ناقوس
نقاب چهره ی گيتار ، توی دست ِ سيم ِ خاردار
«لک لک تابناک» ِ قيچی:ر
زير صندلی تالار
دسته اسبای وحشی ، روی سقف موزه ی ما
نيم-تن ِ سنگی دريا ، ميشکنه زير ستون ها
روبان ِ زبر ِ «سياه» ای
مياد از پستو تا رو سِن
يه تئاتر نيمه کاره:
«تکرار مردن روی شن»

نرمی اين عاشقانه ، مثه قوز گوشتی تو
مثه يه فاحشه خوبی؛
گوسفند ِ تازه ! تی آمو (te amo)

نيم رخ ماه توی بشقاب
دشت پنبه ،رو سر شب
سقوط لباس دلقک ؛
جيغ وحشت مخاطب
کف دستت ، کوه ِ گونت :
در طلوع دشتی از خار
لمس غير ممکن ِ تو :
خاطره ای ته يک غار...

نرمی اين عاشقانه ، مثه قوز گوشتی تو
مثه يه فاحشه خوبی؛
گوسفند ِ تازه ! تی آمو (te amo)

بازی ِ «من توی چکمه»
بازی ِ «دندانی در ساز»
بازی رو مارپيچ تاريک
«گودو» گمشده در اين ماز
وسط ِ آخر بازی
دست تو چرا بزک شد
بند نافم تا لب تو ،
مثه رودی از کپک شد ــــــــ ؟!!!

آرمان
...............................................................

1-نام ترانه: تکه ای از hey you / pink floyd
2- تصویر: نقاشی سالوادور دالی

پیام بابک

2009-03-28T03:05:00.000-07:00

بابک گفت:ر

و نگاه خسته ام آغاز می شود از بلندای پیشانیت

جاری بر اندام برهنه ی اثیریت

آب می شود

گر می گیرد و پرواز می کند

از عطش تنور سرخ لبانت

آنجا که نان گرم صبحانه ی عشق آغاز می شود

پیام گفت:ر

چشم را طاقت چو از پیشانی تو تاب شد

چون به اندامت درآمد شعله کرد و آب شد

بوالعجب کین تشنه در سودای یک جرعه نگاه

بر تنت پیچید و ناگه از جنون سیلاب شد

در تنور سرخ لبها آتش از لبخند زن

چون که نان گرم عشق از سفره ام نایاب شد

برای بابک دبستانی کرمانی

2007-11-24T09:48:00.000-08:00

حادثه ی مرگ تو، تمام وجود مرا در هم ریخت...ا
تمام وجودم، جز قلبم را. ر
آن قلبی که تو ساخته و هنوز می سازی، قلبی که تو، هنوز در نبودنت هم با دست های گم شده ات، به آن شکل می دهی و با صدای گم شده ات، آن را به آرامش دعوت می کنی، و با خنده های گم شده ات، به آن روشنی می بخشی.ر
دوستت دارم... ر
جز این دو کلمه چیزی نمی توانم بنویسم، جز این دو کلمه چیزی برای نوشتن نمی یابم. این جمله ای است که تنها تو نوشتنش را به من آموختی و صحیح بیان کردنش را به من یاد دادی، آن هم با تاملی بسیار، هر کدام جداگانه و به وسعت چندین سده، با همان آرامش و کندی که مختص تو بود. ر
...
دوستت دارم
این رمزگونه ترین کلامی است که شایسته ی تعبیر تو در طول قرن هاست
کلامی که وقتی به درستی بیان می شود، تمام هدف و لطافتش را هدیه می کند. ر
کلامی که وقتی به درستی بیان می شود، در سکوت، در راز مرگ تازه رخ داده ی تو، در کلمه ی آخر حرف "م" شنیده نمی شود
بلکه بال می گشاید و به پرواز در می آید ...ر
دوستت دارم
و این جمله ای است که هرگز آن را به زمان گذشته نخواهم نوشت
...
من از تو سپاسگزارم
من با از دست دادن تو، همه چیز را از دست دادم و بابت این فقدان از تو سپاسگزارم
دیوانه وار دوستت دارم و در این جنون به دنبال ملایمت، روشنایی و عشق هستم.ر
ای زیبا، شاد، بی خیال، خسته، ظریف، دوست داشتنی، شلخته، خنده رو، نا امید، خنیاگر، رویایی و کند و آزاد، مانند زندگی
من بسیار می اندیشم... مرگ تو برای من یک معماست، اندیشه ای که درست نمی دانم حاوی لطافت است یا فاجعه
به نظر می رسد که حق انتخاب ندارم، زیرا برای بدست آوردن لطافت، باید فاجعه را نیز پذیرا شوم. تو هیچگاه به من ، جز اصالت و خلوص، چیزی نبخشیدی و من به دنبال آن هستم که بدانم چه چیز خالص و اصیلی در مرگ تو نهفته است.ر
من همانگونه می نویسم که تو به من آموختی، همواره بدنبال آن هستم که در همه چیز- حتی بدترین ها – آن چه را که قابل ستایش و تمجید است، بیابم..ا

کریستین بوبن

THE FUTURE

2006-06-06T07:05:00.000-07:00

چند ماه پیش همچون عادت همیشه

ترانه هایی از لئونارد کوهن را به دوست نازنیی

هدیه کردم ، دوست مهربان چند روز بعد

خبر از ترجمه ترانه ها داد

و اینکه هر زمان که چیزی را می خواند و با آن ارتباط

برقرار می کند یا به قول خودش به دلش می شیند و

از آن خوشش می آید بی وقفه آن متن ، شعر یا ترانه

را به فارسی بر می گرداند

این کار پس از مطالعه زندگی نامه ی شاعر و گوش سپردن

به ترانه ها به انجام رسید

لازم به ذکر است که این ترجمه ها هنوز به ویرایش

نهایی نرسیده اند اما در این فرصت

با اجازه ی دوست نازنینم مهدی- ش ترجمه

THE FUTURE

یکی از زیباترین کارهای کوهن را

به همه ی دوستدارانش به ویژه مریم عزیز

تقدیم می کنم

--------------------------------------------------------------------------------

The Future

--------------------------------------------------------------------------------

Give me back my broken night
my mirrored room, my secret life
it's lonely here,
there's no one left to torture
Give me absolute control
over every living soul
And lie beside me, baby,
that's an order!
Give me crack and anal sex
Take the only tree that's left
and stuff it up the hole
in your culture
Give me back the Berlin wall
give me Stalin and St Paul
I've seen the future, brother:
it is murder.

Things are going to slide, slide in all directions
Won't be nothing
Nothing you can measure anymore
The blizzard, the blizzard of the world
has crossed the threshold
and it has overturned
the order of the soul
When they said REPENT REPENT
I wonder what they meant
When they said REPENT REPENT
I wonder what they meant
When they said REPENT REPENT
I wonder what they meant

You don't know me from the wind
you never will, you never did
I'm the little jew
who wrote the Bible
I've seen the nations rise and fall
I've heard their stories, heard them all
but love's the only engine of survival
Your servant here, he has been told
to say it clear, to say it cold:
It's over, it ain't going
any further
And now the wheels of heaven stop
you feel the devil's riding crop
Get ready for the future:
it is murder

Things are going to slide ...

There'll be the breaking of the ancient
western code
Your private life will suddenly explode
There'll be phantoms
There'll be fires on the road
and the white man dancing
You'll see a woman
hanging upside down
her features covered by her fallen gown
and all the lousy little poets
coming round
tryin' to sound like Charlie Manson
and the white man dancin'

Give me back the Berlin wall
Give me Stalin and St Paul
Give me Christ
or give me Hiroshima
Destroy another fetus now
We don't like children anyhow
I've seen the future, baby:
it is murder

Things are going to slide ...

When they said REPENT REPENT ...

--------------------------------------------------------------------------------

آینده

تو شکسته شب من را به من بازآور
و آن اتاق آئینه نما ، و زندگی راز آلوده ام را
چه من اینجا تنهایم
کسی نیست که دیگر مرا آزارد
تو عنانم را به من باز آور
و اختیارم را بر این روح و روان
و برم گیر آرام ، ای عشق

کاین دستور من است
از کوکائینم بده و از پشت میانت
و بگیر این تک درخت مانده در باغم را
و بکارش درِ رسم خویشاوندی خویش
بدهم باز تو دیوار برلین
سنت پائول و استالین را
ای برادر : من شب فردا را دیده ام

همه اش صحبت خون است
همه چیز اینجا می خواهد که فرو ریزد ، ریختنی بر همه سو
خبر از هیچ اینجا نیست
هیچ چیز اینجا بر سر سنجش نیست
برف و بوران است ، برف و بوران دهر
سرسرایم را کَنده است
و روال روحم را آشفته است
چون که میگفتندم توبه آور ، توبه
من کزین حرف سر نمی آوردم در
تو مرا از نفس باد نمی دانی باز
و نخواهی دانست ، و ندانستی هیچ
من یکی ابری کوچک هستم
که نوشت تورات را
و زوال و عَلَم ملت ها را دیده ام
همه قصه این مردمان را من شنفته ام
اما عشق تنها راه ماندن ماست
و کنون خادم تو
که به نایی سرد و رسا ، به شما داده پیام
همه چیز آخِر شد ، هیچ چیزی نمی خواهد که فرا روی تو باشد
و کنون همه چرخ و فلک اِستاده است
تو نمی بینی شیطان ، عرصه را در دست است
بَرِ آینده ی خود ، هین ! بشتاب
همه جا صحبت خون است

همه چیز اینجا می خواهد که فرو ریزد
ما زوال همه تاریخچه غرب را خواهیم داشت
زندگیِ خودِ تو ناگهان خواهد ریخت
همه جا از ارواح پر خواهد
و تو بر بستر هر جاده آتشی خواهی دید
و یکی که سراسر به سپیدی می زند ، می رقصد
و زنی را خواهی دید
که معلق شده است از پا
و میان پایش را پوشانده است
با لباس خواب و با چند شاعرک خورده سرا
که به دورش جمعند
و در سعی و تلاش ، که باشند چون چارلی مانسون
و مثال مردی که به رقص است

بدهم باز تو دیوار برلین را
بده سنت پائول و استالین را
بده عیسای مرا
یا بده هیروشیما
یا که اکنون لقاح هر تخمکی را برچین
که دگر عشق به فرزند مرده است
ای جگر گوشه ، من همه فردا را دیده ام

همه اش صحبت خون است
همه چیز اینجا می خواهد که فرو ریزد
چون که می گفتند توبه آور ، توبه

...

ترجمه : مهدی- ش

...

2006-05-20T06:53:00.000-07:00

...

صبحانه من نان گرم تنور آتش وآب است ، تا باز

گرسنگی را تجربه کنم

چای را نیز دمی چشیده ام ، تا نگویند که جوان مرگ شده ام

بیهوده با هر چه که بوده و نبوده ، بسیار پیچیده ام

به پای های و هوی همه چیز

تا بودن را با نبودن تجربه کنم

تجربه ای هزار باره تا نگویند که بی تجربه ام

صدایم را در باغچه خاطراتی که سالهاست

از خاطرم فراری شده ، هزار بار کاشته ام

و ترسی را تجربه کرده ام از صدای عربده جوانه ای

که هر بهار سر از خاک سنگین بی رحم

باغچه برون می آورد

هزار سال است که هر بهار ترسیده ام

و ترسیده ام که بگویند ترسیده ام

و هزیان کهنه هزار ساله را هزار بار به صدایی غریب

چانه جنبانده ام تا نگویند که دوزخیم

WRITTEN BY: BABAK

line2nostalgia@yahoo.com